Monopol przyrody i etnicznej różnorodności
W dzisiejszym globalizującym się świecie, trudno znaleźć kraje, które posiadają wyjątkowy monopol na bogactwa przyrodnicze. Jednak wśród nich wyróżniają się Tanzania i Kenia, gdzie można doświadczyć piękna afrykańskiej sawanny w całej jej krasie. Te kraje są oazami, w których zwierzęta wciąż mogą migrować w sposób naturalny, nieograniczone przez sztuczne przeszkody.
Podobnie jest z tradycyjnymi społecznościami etnicznymi – niewiele krajów może poszczycić się takim monopolom. W przypadku Kenii, w obrębie jej granic istnieje imponująca liczba 52 różnych grup etnicznych o odmiennych kulturach. Jest to niezaprzeczalny atut, który pozwala zagłębić się w różnorodności etnicznej i tradycjach, które przetrwały przez wieki.
Kenia oferuje unikalne możliwości zarówno pod względem dzikiej przyrody jak i kultury etnicznej. Przebywając tam, można doświadczyć nie tylko majestatycznych krajobrazów i egzotycznych zwierząt ale również zanurzyć się w autentycznym życiu społeczności etnicznych, z ich tradycjami, obrzędami i codziennymi zajęciami. To kraj, który staje się mekką dla miłośników przyrody i entuzjastów kultury, zapewniając niepowtarzalne doświadczenia, których nie można znaleźć nigdzie indziej na świecie.
Kenia od wielu dziesięcioleci odgrywa wiodącą rolę jako kraj przyciągający turystów do regionu Afryki Wschodniej. Pogranicze między Kenią a Tanzanią zostało obdarzone przez naturę wyjątkowym ekosystemem Masai Mara (po kenijskiej stronie) i Serengeti (część tanzańska), które przez cały rok zapewniają jedno z najpiękniejszych widowisk natury znanych jako Wielka Migracja. Ten spektakl przyciąga rokrocznie ogromną liczbę widzów, którzy generując ruch turystyczny, wpływają na rozwój gospodarczy obu krajów. Nie bez powodu Kenia i Tanzania określane są mianem „motorów napędowych” rozwoju opartego na turystyce.
Obszar Masai Mara – Serengeti jest również domem dla Masajów – nazywanych „rycerzami sawanny”. Jednak w dzisiejszych czasach, ze względu na dużą presję turystyczną, ci pierwsi „rycerze” stali się bardziej „rycerzami ze smartfonami w rękach”. Pomiędzy inscenizacjami kulturowymi przygotowanymi dla przyjezdnych gości, rozwijają oni swoje biznesy oparte na dziedzictwie i popularności tego najbardziej rozpoznawalnego plemienia w Afryce Wschodniej. Masajowie jednak mają swoich „kuzynów” – Samburu, którzy na pierwszy rzut oka wyglądają i zachowują się bardzo podobnie. Ze względu na swoje peryferyjne położenie, Samburu wciąż zachowują tradycyjny styl życia, będąc wiernymi strażnikami swojej kultury.
Pasterze i Półkoczownicy: Tradycyjne życie Samburu na Północnych Terenach Kenii
Tradycyjność, która wciąż nie została skomercjalizowana, jest charakterystyczna dla pasterzy i półkoczowniczych plemion zamieszkujących północne tereny Kenii. Ten obszar jest geograficznie zdominowany przez suche sawanny i półpustynie. Poza stolicą hrabstwa o tej samej nazwie, nie ma tam większych ośrodków miejskich, a jedynie mniejsze wioski, gdzie Samburu mogą zdobywać podstawowe dobra. Licząca nieco ponad 300 000 członków grupa etniczna żyje więc w znacznym rozproszeniu.
Codzienne życie Samburu jest determinowane przez wypas zwierząt, które są odporne na długotrwałe susze. Głównymi zwierzętami hodowlanymi są przede wszystkim kozy, krowy i coraz częściej wielbłądy, które do niedawna nie były typowe dla stad pasterzy. Ze względu na swój koczowniczy styl życia, mieszkańcy hrabstwa Samburu swobodnie przemieszczają się w poszukiwaniu najlepszych pastwisk dla swojego bydła. Mieszkańcy wsi ulokowanych blisko studni i źródeł wody (wykopanych kilka metrów pod dnem koryta rzeki) dbają o ziemie, informując także podróżnych o ewentualnych chorobach bydła.
Samburu sąsiadują na południu ze swoją „najbliższą rodziną” etniczną – Masajami laikipskimi. Na wschodniej stronie granicy hrabstwa znajduje się lud Rendile, również koczowniczy pasterze, którzy pod względem ubioru i ornamentyki są podobni do Samburu, jednak żyją w nieco bardziej pustynnym środowisku. To od Rendile Samburu przejęli zwyczaj trzymania wielbłądów w swoich stadach, co stało się koniecznością w obliczu intensywnych zmian klimatu i długotrwałych susz.
Granica zachodnia i północna regionu Samburu jest miejscem niepokojów, ponieważ zamieszkujące tam plemiona Pokot i Turkana są w konflikcie z Samburu, a ich walki głównie dotyczą bydła i dostępu do zasobów naturalnych. Jednak przed omówieniem współczesnych problemów tego ludu, warto poświęcić kilka słów na temat ich genezy.
Od Wielkiej Klęski do współczesności
Samburu należą do grupy ludów wschodnich, a ich językiem jest Maa w dialekcie samburskim. Pierwsze wzmianki o ludzie Samburu pojawiają się w literaturze w drugiej połowie XIX wieku, dzięki brytyjskim antropologom, którzy pisali o nich w kontekście e-mutai, czyli „Wielkiej Klęski” spowodowanej wirusową epidemią pomoru bydła, charakterystyczną dla krajów subsaharyjskiej Afryki w tamtym okresie. Od tego czasu wiadomo również o bliskich i dobrych relacjach Samburu z sąsiednimi Rendile, którzy współpracowali w celu odbudowy stad, najeżdżając inne plemiona.
Przełom wieków XIX i XX przyniósł walkę z kolejną epidemią w północnej Kenii, tym razem ospy. To również okres walk z Turkana, którzy pozyskiwali broń palną z Królestwa Abisynii (obecnie Etiopia). Okres II wojny światowej przyniósł nowe wynalazki, takie jak brytyjski wojskowy samochód terenowy „Land Rover”, który znacznie ułatwił pokonywanie trudno dostępnych półpustynnych obszarów północnej Kenii. Ogólnie rzecz biorąc, w okresie panowania brytyjskiego w Kenii, można powiedzieć, że Samburu łączyła współpraca z Brytyjczykami, która przynosiła wzajemne korzyści. Wojska brytyjskie patrolowały dzikie obszary północy, miały sojusznika w podejmowaniu akcji, a Samburu mogli czuć się bezpiecznie w obliczu najazdów plemion Turkana czy Borana.
Druga połowa XX wieku i obecne czasy to okres ciągłych przemian cywilizacyjnych, które zachodzą w hrabstwie Samburu i wpływają na społeczność lokalną. Najważniejsze zmiany, które mają istotne znaczenie dla rdzennych mieszkańców tych terenów, dotyczą sposobu zagospodarowania obszarów, które od pokoleń były wykorzystywane przez pasterzy do wypasu zwierząt.
Starszyzna, męstwo i tradycje
Władzę w społeczności Samburu sprawuje starszyzna, która działa w ramach gerontokratycznego systemu władzy. Grupa mężczyzn jest zorganizowana według systemu wiekowego, który obejmuje różne etapy: dzieciństwo (chłopięctwo), obrzezanie, okres wojowniczy i starość (przynależność do starszyzny). Ten system organizuje społeczność Samburu w oparciu o role i zasady podobne do grup polityczno-wojskowych. Ma on również kluczowe znaczenie dla współpracy i ustalania nowych sekcji terytorialnych w plemieniu.
Najważniejszym etapem w życiu Samburu jest okres bycia Morani, czyli wojownikiem. To wtedy nastoletni chłopiec musi wykazać się męstwem, odwagą i udowodnić swojemu klanowi, że jest godny miana wojownika. Próba jego odwagi rozpoczyna się już od momentu obrzezania, podczas którego młody chłopiec nie może się poruszać. Wykazanie strachu podczas tej ceremonii wiąże się z ogromną hańbą zarówno dla niego, jak i dla jego rodziny. Panika w tym momencie może nawet skutkować wykluczeniem młodego Samburu z jego rodzinnego klanu, ponieważ podważałoby to jego szacunek (w dialekcie samburskim Nkanyit). Nkanyit jest bowiem głównym credo życia każdego Samburu.
Innym elementem, który nadaje cechy męstwa młodemu wojownikowi, jest kradzież krowy ze stada innego plemienia. Ten zwyczaj jest głęboko zakorzeniony w kulturze Samburu i ewoluuje wraz z nimi, dostosowując się do nowych realiów. Kiedyś kradzieże te wiązały się z walką wręcz lub walką dzidami, a dzisiaj coraz częściej towarzyszą im karabiny AK-47. Morani, który nie dokonał w swoim życiu przynajmniej jednej kradzieży krowy innemu plemieniu, nie może zasługiwać na szacunek i być uważany za męskiego i odważnego. Tradycja kradzieży, którą praktykują chłopcy już od najmłodszych lat, prowadzi do oswojenia się z tym kontrowersyjnym procederem. Jednak w ich świadomości istnieje również świadomość możliwych konsekwencji, takich jak klątwa nałożona na nich przez wszechmocny organ decyzyjny w plemieniu – starszyznę.
Trzecią kluczową regułą w okresie wojowniczym dla Samburu jest niemożność spożywania posiłków. Młodzi wojownicy mają obowiązek pić i jeść poza domostwem, tak aby żadna kobieta nie mogła przyglądać się gdy Ci jedzą. To kolejny element podlegający silnym przemianom w dzisiejszych czasach, gdyż coraz więcej młodych chłopców – nawet gdy podążają życiową ścieżką wojownika – uczęszczają do szkół podstawowych, gdzie posiłki wydaje się w jednym czasie wszystkim dzieciom.
Tajemnicza siła klątwy
W plemieniu Samburu decyzje dotyczące życia codziennego są podejmowane przez starszych członków społeczności. Drobne problemy są rozwiązywane indywidualnie, ale istotne sprawy wymagają zgromadzenia starszyzny. Spotkania te rozpoczynają się i kończą modlitwą, która jest aktem zaufania wobec Boga (Nkai) i wyrazem wdzięczności za bliskich i dobra.
Debata wśród starszyzny odbywa się na zorganizowanym forum. Zazwyczaj jest obecna osoba pełniąca rolę quasi-moderatora, która rozpoczyna i czasem kończy spotkanie. Wszyscy uczestnicy siedzą w okręgu, skupieni na dyskusji. Każdy, kto chce zabrać głos, sygnalizuje to poprzez delikatne uniesienie sylwetki lub ruch ciałem. Wypowiedź polega na przedstawieniu swojego poglądu w danej kwestii i próbie perswazji pozostałych członków. Istotne jest, że podczas tych spotkań nie ma miejsca na dialog. Głos zabierają poszczególni członkowie starszyzny, a ich wypowiedzi służą przekazaniu własnych stanowisk i argumentacji.
W przypadku, gdy istnieje duża różnica zdań w sprawie konkretnej kwestii, spotkanie może zostać powtórzone w odległym czasie, dając czas na refleksję i dalsze rozmowy. Celem takiego podejścia jest wypracowanie konsensusu w społeczności. Proces ten może trwać nawet kilkanaście miesięcy, a wymaga serii kilkunastu lub kilkudziesięciu spotkań.
W plemieniu Samburu starszyzna pełni również kluczową rolę w aranżowaniu małżeństw wewnątrz społeczności. To ona posiada swoisty „monopol” w tej dziedzinie. W tradycji Samburu każdy mężczyzna dąży do posiadania więcej niż jednej żony, co jest postrzegane jako oznaka prestiżu społecznego i statusu. Życie małżeństw w społeczności Samburu opiera się na zasadzie patrylokalności. Oznacza to, że po zawarciu małżeństwa nowo powstała rodzina zamieszkuje wioskę z rodziną męża. Jest to istotne, ponieważ umożliwia bliskie więzi i kontynuację tradycji rodzinnych. Małżonkowie mają wsparcie i opiekę swoich rodzin oraz mogą kontynuować dziedzictwo kulturowe i społeczne przekazywane przez swoich przodków.
W kontekście wpływu starszyzny na zachowanie i realizację celów, istnieje pewien ostateczny środek, którym starszyzna posługuje się w celu wyperswadowania swojego zamierzonego celu lub oddziaływania na konkretną osobę – jest to groźba narzucenia klątwy. Klątwa stanowi nieodłączny element kultury Samburu, który przetrwał do dziś, pomimo istniejącego dysonansu cywilizacyjnego, jaki można by przypisać XXI wiekowi. Warto jednak zauważyć znaczną różnicę pomiędzy klątwą a czarami. Klątwa jest porównywana do trucizny pochodzącej z jadowitego drzewa – jeśli dostanie się do rany, spowoduje śmierć. Jeśli jednak skóra pozostaje nietknięta, nie wydarzy się nic złego. W przeciwieństwie do czarów, klątwa nie może być użyta przeciwko niewinnym osobom. Czary mogą być stosowane na przykład przeciwko osobom, którym druga strona zazdrości nadmiaru bydła lub jedzenia.
Osoba, która zostaje przeklęta klątwą, niesie na swoich barkach ciężar (w dialekcie samburskim ngoki). Inni wierzą, że ich stado będzie się rozmnażać, dzieci będą rosły silne, a trawa wokół ich domu będzie zielona. Jednak w końcu boska kara ich spotka, dlatego lepiej trzymać się z daleka od przeklętej osoby. Taka świadomość ma również swoją własną nazwę pośród Samburu, którą można przetłumaczyć jako „Waiting on a Col” – oczekiwanie na przełom. Oznacza to oczekiwanie na punkt zwrotny w historii czyjegoś życia. Osoba, która naraziła się przedstawicielowi starszyzny, może w pewnym momencie odczuć „zemstę”. Na przykład, jeśli będzie chciała poślubić kobietę z klanu, do którego należy przedstawiciel starszyzny, członek starszyzny może sprzeciwić się temu i wydać weto.
Jest to jeden z wielu mechanizmów kontrolnych, które wpływają na zachowanie i porządek społeczny w społeczności Samburu. Starszyzna, poprzez groźbę narzucenia klątwy, utrzymuje swoją władzę i wpływ na społeczność, jednocześnie podtrzymując tradycyjne wartości i normy plemienne. Pomimo współczesnych zmian społecznych, klątwa nadal pełni istotną rolę w społeczności Samburu, kształtując relacje między ludźmi i stanowiąc ważny element życia społecznego.
Niewidoczne mocarstwo
W obrębie plemienia Samburu sytuacja kobiet stanowi zupełny kontrast w porównaniu do mężczyzn. Dotychczas nie była podnoszona kwestia roli kobiet, ponieważ to nie one mają wpływ na cykl funkcjonowania społeczności plemiennej. Dziewczynki od najmłodszych lat są przygotowywane do małżeństwa z mężczyzną z innego klanu, gdy tylko nadarzy się ku temu okazja. Wczesne lata życia spędzają one u boku swoich matek, pomagając im w domowych obowiązkach, które są kluczowe dla roli kobiety w społeczności. To kobiety budują zagrody, chaty (manyatta), oraz zapewniają wodę i pożywienie dla mężczyzn. Informacje o sytuacji i roli kobiet wśród Samburu są trudno dostępne dla osób spoza plemienia. Mężczyźni często skupiają się na opowiadaniu o tym, czym mogą się szczycić – dumnie mowią o stadach, bogactwie ich kultury i o ceremoniach, które dotyczą wyłącznie nich (jedyną ceremonią w cyklu kulturowym plemienia Samburu, w której uczestniczą kobiety, jest obrzezanie).
Ranga i pozycja kobiet w plemieniu wzrasta wraz z wiekiem i po zawarciu małżeństwa. Mężczyźni często szukają opinii kobiet i kierują się nimi przy podejmowaniu dalszych decyzji dotyczących klanu, wioski i społeczności. Jednak honor mężczyzny Samburu nie pozwala mu otwarcie przyznać się do tego faktu. Konsultowanie społecznych kwestii z kobietami staje się zatem formą ukrytej strategii, która pozostaje tematem tabu w obrębie społeczności.
Dialog między tradycją a nowoczesnością
W ostatnich dekadach społeczności plemienne w Afryce Wschodniej podlegają dynamicznym przemianom, które obejmują wszystkie aspekty ich życia społecznego. Tempo tych przemian jest niezwykle szybkie, z uwagi na znaczny dystans rozwojowy oddzielający te grupy od społeczeństw nowoczesnych. Zmiany społeczno-kulturowe są szczególnie widoczne w społecznościach, które mieszkają w odległych regionach, z dala od obszarów o intensywnym wzroście gospodarczym.
Przeobrażenia, które zachodzą w społecznościach plemiennych, mają charakter cywilizacyjny i dotykają różnych sfer życia społecznego i obyczajów. Dotyczą one zarówno wartości kulturowych i systemu wartości, jak i związanych z nimi norm, opinii i postaw. Zmiany te obejmują również sposoby gospodarowania oraz poszukiwanie nowych źródeł dochodu.
Społeczności plemienne stają przed wyzwaniami wynikającymi z narastającego wpływu świata zewnętrznego. Globalizacja, postęp technologiczny i rozwój komunikacji przyczyniają się do coraz większej interakcji między plemionami a społeczeństwem globalnym. To z kolei prowadzi do przyjmowania nowych wzorców zachowań, stylów życia i wartości, które kształtują się w nowoczesnym świecie.
Przemiany społeczne często wpływają na tradycyjne struktury społeczne i hierarchie w społecznościach plemiennych. Wzorce rodzinne, relacje międzypokoleniowe i tradycyjne role społeczne ulegają redefinicji. Młodsze pokolenia zaczynają kwestionować dotychczasowe normy i oczekiwania, a jednocześnie starają się zachować swoją tożsamość kulturową.
Wprowadzenie nowych technologii i dostęp do informacji mają również istotny wpływ na sposoby zarządzania zasobami naturalnymi i poszukiwanie nowych źródeł utrzymania. Tradycyjne formy życia oparte na hodowli, myślistwie czy rolnictwie ustępują miejsca nowym możliwościom, takim jak turystyka, rzemiosło czy prace w sektorze usług.
Jednak pomimo tych przemian, społeczności plemienne często starają się zachować swoją unikalną tożsamość kulturową. Wartości, obrzędy, tradycyjne wierzenia i praktyki nadal odgrywają ważną rolę w codziennym życiu społeczności. Wiele z tych społeczności podejmuje wysiłki w celu zachowania swojego dziedzictwa kulturowego i zapewnienia, że ich tradycje zostaną przekazane kolejnym pokoleniom.
Przemiany społeczno-kulturowe, które obserwujemy w społecznościach plemiennych Afryki Wschodniej, są złożonym procesem, który odzwierciedla nieustanny dialog między tradycją a nowoczesnością. Te zmiany mają zarówno swoje pozytywne, jak i negatywne skutki, i wymagają wnikliwej analizy i zrozumienia, aby wspierać rozwój i dobrobyt tych społeczności w kontekście szybko zmieniającego się świata.
Tradycja w obliczu przemian społecznych i nowoczesności
Samburu stanowi wyjątkowy przykład plemienia, które mimo radykalnych przemian kulturowych zachowało tradycyjny styl życia i gospodarowania, utrwalony na przestrzeni historycznych wieków. W przeciwieństwie do innych grup etnicznych w Kenii i Afryce Wschodniej, takich jak np. Kikuyu, Samburu nadal praktykuje tradycyjne zwyczaje i utrzymuje swoją unikalną tożsamość.
Jednak współcześnie w wyniku wielokierunkowych oddziaływań, również społeczność Samburu doświadcza stopniowych zmian w wielu sferach swojego życia. Zmiany te obejmują zwyczaje, system wartości, postawy oraz sposoby gospodarowania. Istnieje wiele czynników, które przyczyniły się do tych przemian i wpłynęły na społeczność Samburu.
Jednym z takich czynników jest budowa autostrady A2, która prowadzi w kierunku Etiopii. Ta nowa infrastruktura nie tylko otworzyła region Samburu na wpływy zewnętrzne, ale także umożliwiła lokalnej ludności podjęcie nowych form gospodarowania, wykraczających poza tradycyjne pasterstwo. Dzięki lepszemu dostępowi do rynków, Samburu mają większe możliwości zarobkowania i handlu, co przyczynia się do ewolucji ich gospodarki.
Wprowadzenie technologii komórkowej również odegrało istotną rolę w przemianach społecznych wśród Samburu. Rozpowszechnienie telefonów komórkowych zmieniło sposób komunikacji i organizacji społeczności. Na przykład, informacje dotyczące wypasu zwierząt hodowlanych mogą być teraz wymieniane szybciej i bardziej efektywnie, co ma wpływ na tradycyjne praktyki w gospodarowaniu stadami.
Turystyka odgrywa również ważną rolę w przemianach społecznych Samburu. Przybycie turystów tworzy nowe możliwości zatrudnienia w sektorze usług, co aktywizuje lokalną społeczność, w tym kobiety. Dzięki temu kobiety Samburu mają szanse zarabiać pieniądze i nawiązywać kontakty z przedstawicielami innych kultur, co przyczynia się do rozwoju społeczności i wprowadzania nowych perspektyw.
Przemiany społeczne, które zachodzą wśród Samburu, nie są jednoznaczne ani jednostronne. Mimo wpływu czynników zewnętrznych, społeczność ta wciąż pielęgnuje swoje tradycje, obrzędy i wartości kulturowe. Jest to delikatna równowaga między przystosowaniem się do zmieniającego się świata, a zachowaniem tożsamości i dziedzictwa kulturowego. Społeczności plemienne, takie jak Samburu, stanowią ważny przykład tego, jak tradycja i nowoczesność mogą współistnieć i wzajemnie oddziaływać na siebie, tworząc unikalne społeczności o bogatym dziedzictwie kulturowym.
Stosunek Samburu do polityki ochrony przyrody i tworzenia obszarowych form ochrony, takich jak conservancies, jest kolejnym istotnym zagadnieniem. Jest to proces związany z koniecznością wprowadzenia zmian w tradycyjnej gospodarce pasterskiej, ale jednocześnie przyczynia się do rozwoju turystyki safari, która stanowi źródło dochodów dla tej społeczności.
Conservancies w społecznościach Samburu
Conservancies są jedną z piętnastu kategorii obszarowych form ochrony przyrody w Kenii. Oprócz ochrony cennych obszarów przyrodniczych, mają one również pełnić funkcje społeczne, takie jak zachowanie dziedzictwa kulturowego społeczności plemiennych, zapewnienie bezpieczeństwa ludzi i zwierząt hodowlanych oraz poprawa warunków życia lokalnych społeczności. Chociaż powołanie takiej formy ochrony jest uregulowane prawnie, wiele szczegółowych czynników, takich jak doświadczenie inicjującej podmiotu w dziedzinie ochrony przyrody, rodzaj zasobów przyrodniczych czy lokalne uwarunkowania, wpływa na przebieg procesu ustanowienia konkretnego obszaru conservancy.
Wprowadzanie i funkcjonowanie conservancies jest nowym zjawiskiem w kulturze ludu Samburu, co wiąże się z obawami i niepewnością wśród miejscowych społeczności. W rezultacie społeczność Samburu nie ufają podmiotom zarządzającym conservancies, uważając je za struktury podatne na korupcję i nielegalne praktyki. Dystans i brak zaufania wzmacniają również poczucie wykorzystywania kultury Samburu w celach biznesowych, w tym promowania turystyki.
Rozszerzanie się conservancies na tereny zamieszkiwane przez Samburu zmienia tradycyjny sposób zarządzania ziemią i dostęp do zasobów przyrody. Swobodne korzystanie z nich ustępuje miejsca regulacjom, które zmieniają nie tylko zasady wypasu bydła, ale także rozwój innych dziedzin gospodarczych, w tym turystyki safari. Wydaje się, że przyszłość ochrony przyrody w regionie zamieszkiwanym przez lud Samburu, a także zachowanie ciągłości kulturowej i spójności społecznej, zależeć będzie od utrzymania delikatnej równowagi między interesami obu stron. Paradoksalnie, to konsekwencje zmian klimatycznych mogą stać się czynnikiem, który wymusi wypracowanie nowych i akceptowalnych zarówno dla Samburu, jak i zarządzających conservancies rozwiązań w zakresie współdzielenia zasobów przyrody.
Umoja – o sile, jedności odwadze
Istotnym aspektem transformacji społeczności Samburu jest pojawienie się idei kobiecych wiosek, co znalazło swoje początki w utworzeniu pierwszej niezależnie funkcjonującej wioski kobiecej o nazwie Umoja, znajdującej się w hrabstwie Samburu. Umoja powstała w 1990 roku z inicjatywy Rebeki Lolosoli i grupy innych kobiet, które zdecydowały opuścić swoje mężów z powodu przemocy i stygmatyzacji ze strony współmałżonków oraz innych członków rodzin. Stopniowo dołączały do niej kolejne kobiety, które postanowiły wspólnie prowadzić osadę, która początkowo miała być tymczasowym schronieniem dla nich i ich dzieci. Kobiety zamężne oraz dziewczęta przybywały do Umoji z różnych powodów losowych, ale wspólnym czynnikiem motywującym je było pragnienie ucieczki z dotychczasowego środowiska życia, sprzeciw wobec krzywdzącego i uprzedmiotawiającego traktowania kobiet w patriarchalnej kulturze pasterzy-wojowników Samburu.
Dla większości mieszkanek Umoji, głównym powodem podjęcia decyzji o opuszczeniu rodzinnych wiosek była przemoc ze strony mężczyzn, brak szacunku, pozbawienie możliwości podejmowania decyzji, przymus zawierania wcześnie małżeństw, praktyka obrzezania stosowana wobec młodych dziewcząt oraz akty społecznego wykluczenia, których doświadczyły niektóre kobiety i ich dzieci w związku z aktami gwałtu, których dopuścili się niektórzy żołnierze brytyjscy stacjonujący w bazie wojskowej położonej 10 km od wioski. Sytuację kobiet w społecznościach pasterskich Afryki, z perspektywy zasad funkcjonowania współczesnego społeczeństwa, można określić jako niezwykle trudną i obarczoną niesprawiedliwością.
Aby zrozumieć bunt kobiet z Umoji, należy oddzielić sprzeciw wobec przemocy i obrzezania od walki o równość płci i emancypację. Kobiety z Umoji musiały negocjować kompromis z niepodważalną władzą starszyzny plemiennej. Starszyzna stosuje „klątwę” jako ostateczne narzędzie przymusu, które wyklucza osobę i jej rodzinę z plemiennego grona. Działania uznane za „rewolucyjne” zagrażają kulturze i spotykają się z zdecydowaną reakcją starszyzny. Dlatego popularne hasła ideowe mogą być z jednej strony podstawą budowania atrakcyjnego wizerunku turystycznego dla Umoji w społeczeństwie zachodnim, ale z drugiej strony mogą stanowić poważne zagrożenie (nawet dla życia) dla mieszkanek osady, zwłaszcza dla młodych kobiet.
Kultura, zmiany cywilizacyjne i nieznana przyszłość
Wyżej wymienione przykłady czynników przemian cywilizacyjnych wyraźnie podkreślają najważniejsze zmiany zachodzące w społeczności Samburu według ich własnej oceny. Łatwo zauważyć, że dotyczą one niezwykle istotnego dla nich elementu codziennego życia – kultury i tradycji. To właśnie te zmiany wpływają na pozycję starszyzny, zmieniają rolę kobiet i modyfikują pasterstwo. Dodatkowo, nieuchronnie zachodzą również oczywiste zmiany wynikające z globalnego rozwoju cywilizacyjnego, które nie omijają również bardziej peryferyjnych obszarów Kenii. Rozwój telekomunikacji komórkowej i dostęp do smartfonów, rozbudowa infrastruktury drogowej, poprawa dostępu do opieki zdrowotnej, edukacji i produktów spożywczych – to wszystko przyczynia się do transformacji społeczności Samburu.
Można przewidzieć, że w nadchodzących latach społeczność Samburu przejdzie proces rozwoju podobny do ich kuzynów, Masajów. Autentyczność wiosek i tradycji Samburu będzie istnieć już tylko na odległych terenach, bliżej jeziora Turkana. Zwyczaje będą powoli zapomniane w wyniku presji społecznej, nakazów wprowadzanych odgórnie (jak zakaz obrzezania kobiet, który został uwzględniony w kenijskiej konstytucji od 2010 roku) oraz odejścia od plemiennych rytuałów coraz większej grupy wykształconych młodych Samburu. Jednakże, sposób w jaki te zmiany będą się rozwijać, kierunek ich implementacji i sposób, w jaki Samburu zaczną się identyfikować jako Kenijczycy (przesunięcie się od tożsamości etnicznej na rzecz tożsamości narodowej jest coraz bardziej widoczne w opisie przemian społecznych w Kenii) są dla nas zupełnie nieznane i stanowią obszar niezwykle interesujących obserwacji.
